Voor vele meisjes klinkt het heel aanlokkelijk, die ring om je vinger. Maar trouwen is meer dan enkel een mooie jurk dragen en een feest organiseren voor vrienden en familie. Er komen ook rechten en plichten bij kijken. Veel mensen kiezen ervoor om samen te wonen, maar wat is nu precies het verschil? En als je gaat samenwonen, moet dat dan wettelijk of feitelijk?

Tekst: Katleen Tops / Foto: sxc

Gelijk voor de personenbelasting

Voor de personenbelasting maakt het niet veel uit of je getrouwd bent of samenwoont. De belasting wordt apart berekend. Als je getrouwd bent, tellen ze de twee sommen en krijg je maar één aanslagbiljet, terwijl er als je samenwoont twee biljetten in de brievenbus zullen zitten. Het is wel zo dat bij getrouwde koppels de ene partner aangesproken kan worden voor de belastingsschulden van de andere, iets wat bij samenwonenden niet kan. Zolang je flink je belastingen betaalt, is er hier geen verschil tussen trouwen en samenwonen.

Geen onderhoudsgeld voor feitelijk samenwonenden

Als je getrouwd bent en je gaat uit elkaar, kan de rechter een van de partners verplichten om onderhoudsgeld aan de andere te betalen. Bij feitelijk samenwonen is er eigenlijk niets geregeld. Als je relatie stukloopt, heb je verder niets meer met mekaar te maken. Je kan ook wettelijk samenwonen. Daarvoor moet je een verklaring van wettelijke samenwoning afleggen voor de ambtenaar van de burgerlijke stand van je woonplaats. Dit houdt in dat je veel plichten en weinig of geen rechten krijgt. De wettelijke samenwoning kan op ieder moment opgezegd worden, maar moet wel via een deurwaardersexploot gebeuren.

Samenlevingscontract

Als je wettelijk of feitelijk wilt samenwonen, kan je een samenlevingscontract afsluiten. Dat is niet verplicht, maar op die manier kan je een aantal zaken regelen. Je kan bijvoorbeeld afspreken dat de partner die de relatie verbreekt een som moet betalen aan de andere. Je kan er ook in laten opnemen wat van wie is en als er kinderen zijn, kan je ook afspreken wie voor de kosten van de kinderen moet opdraaien. Je kan er ook regelingen in treffen over gemeenschappelijke rekeningen, het huis en de kosten van het huishouden.

Overlevingspensioen enkel voor gehuwden

Op het vlak van sociale rechten geldt de samenstelling van het gezin, niet de vraag of je getrouwd bent of samenwoont. Het is wel zo dat een overlevingspensioen en een uitkering na een arbeidsongeval alleen maar toegekend worden aan de langstlevende echtgenoot. Die regel geldt dus enkel voor mensen die getrouwd zijn.

Op het vlak van successierechten is er niet veel verschil tussen trouwen en samenwonen. In Vlaanderen betalen zowel gehuwden als samenwonenden een laag tarief, al moeten de samenwonenden wettelijk samenwonen of al minstens een jaar feitelijk samenwonen. In Brussel en Wallonië gelden andere regels.

Bij overlijden komt de echtgenoot op de eerste plaats, niet de samenwonende partner

Als je getrouwd bent en een van de partners sterft, komen de echtgenoot en de kinderen op de eerste plaats om te erven. De langstlevende echtgenoot mag in de gezinswoning blijven wonen en krijgt het vruchtgebruik van alle goederen van de overledene, ook als de kinderen dat niet willen.

Als je niet getrouwd bent, zijn je wettelijke erfgenamen in de eerste plaats je kinderen en kleinkinderen, gevolgd door ouders, broers en zussen en dan door grootouders, neven en nichten. Die regel kan je niet omzeilen met een samenlevingscontract. Je kan wel een testament opmaken, maar het voorbehouden deel van de kinderen kan je niet aan je partner nalaten. Bij één kind is dat voorbehouden deel de helft. De andere helft mag je wel weggeven. Bij drie kinderen is het voorbehouden deel 3/4de en mag je dus maar 1/4de weggeven.

Als je getrouwd bent of wettelijk samenwoont, kan je je partner bij een scheiding niet zomaar op straat zetten, omdat de gezinswoning bescherming geniet. Als je feitelijk samenwoont en de woning is van één van de twee partners, kan dat wel. Ook bij overlijden bestaat er geen bescherming. De kinderen van de overledene kunnen de partner uit het huis zetten als het huis aan de overledene toebehoorde.

Conclusie

Het komt er dus op neer dat trouwen een stuk voordeliger is als een van de partners overlijdt. Uit elkaar gaan is dan weer gemakkelijker als je samenwoont, omdat er dan geen echtscheiding volgt en omdat een verklaring van wettelijke samenwoning door één partner verbroken kan worden. De toestemming van de andere is hierbij niet nodig. Als je samen besluit om het contract te verbreken, kost dat niets. Als één van de partnerts het eenzijdig verbreekt, moet hij/zij wel een som betalen.