“Zot zijn doet wél zeer”

Het zit allemaal in ons hoofd. Maar wat zijn psychische stoornissen, wat kunnen we eraan doen, is het je eigen schuld of is het erfelijk bepaald? Jeugdpsychiater Emmanuel Nelis laat ons binnenkijken in de wereld van de psychiatrie en lost onze 10 vragen op. 

Tekst: Kathleen Vervoort en Lobke Gielkens / Foto: Bart Grietens

1) Wanneer we het begrip ‘psychische stoornis’ horen, denken we vaak aan witte jassen en instellingen, maar ik kan mij inbeelden dat het er in realiteit vaak anders uitziet...
Inderdaad. Het merendeel van de jongeren met een psychische aandoening gaat gewoon naar school. Een opname is niet altijd nodig. De belangrijkste stap in een therapie is immers de erkenning en ermee naar buiten durven komen. Praten kan veel oplossen. Een opname gebeurt ook nooit volgens de aard van de stoornis, maar eerder volgens de situatie. Zolang iemand nog deelneemt aan het dagelijkse leven en zijn medicijnen correct inneemt, is er geen opname nodig.

2) De grens tussen het normale en gestoorde is soms héél dun, waar ligt die grens dan net?
Angsten zijn normaal bij mensen, we hebben ze zelfs nodig. Zo is hoogtevrees een natuurlijke bescherming op gevaarlijke hoogtes, die ervoor gaat zorgen dat je je leven niet in gevaar brengt. Maar wanneer deze angsten verder gaan dan de natuurlijke bescherming en je leven gaan controleren, dan heb je een fobie en ben je dus gestoord. Zo zullen mensen met hondenfobie constant de horizon afspeuren op honden, bepaalde straten mijden, de straat oversteken wanneer ze weten dat er een hond woont of zelfs niet meer op uitstap naar het platteland gaan, omdat daar gewoon meer honden wonen.

Angsten, eetstoornissen en zelfpijniging
3) Aan deze vorm van stoornissen had ik nog eens niet gedacht. Zijn er veel jongeren die een stoornis hebben?
Toch wel. De cijfers bij jongeren en volwassenen liggen ongeveer gelijk. Twintig procent krijgt ermee te maken, en dat klinkt veel. Gelukkig is het begrip ‘stoornis’ zeer rekbaar en zijn ze niet allemaal even zwaar. Bij jongeren krijgen we vooral te maken met angsten, eetstoornissen en zelfpijniging.

4) Kan je voorgoed genezen, of blijft het altijd in je binnenste sluimeren?
Genezen kan altijd, maar bij de meeste is er toch een grote herhalingskans. Uit studies blijkt ook dat iemand met een stoornis vaak al een eerste vorm van stoornis voor zijn achttiende had.

5) Heb je het zelf in de hand? Kan het je eigen schuld zijn?
Ik zou niet zeggen dat het iemands eigen schuld is, hoewel jongeren vaak wel schuldgevoelens hebben. Er ligt een grote druk op de jongeren hun schouders, ze moeten tegenwoordig veel sneller volwassen worden, wat voor een vorm van stress kan zorgen. Wanneer er dan iets misloopt, voelen ze schuldig en verwijten ze zichzelf heel veel. Vooral bij de dertien- veertienjarigen komt dit veel voor.

6) Wat kunnen dan oorzaken zijn voor zelfverwijten?
De keuzes die ze moeten maken op school, bij de start van het secundair en aan het einde. Voor sommigen is deze beslissing te zwaar. Wat ook vaker voorkomt dan je denkt, zijn uit de hand gelopen chatcontacten.

7) Een psychische stoornis wordt ook wel eens geestesziekte genoemd. Is het dan ook zichtbaar in onze hersenen?
Ja, veel stoornissen kan men in de hersenen zichtbaar maken. Het wordt nog niet veel gedaan, want deze techniek is ontzettend duur. Wanneer men deze techniek toepast, ziet men dat de hersenen op zich er hetzelfde uitzien, maar in een actieve toestand reageren ze anders, ze volgen andere processen. Iemand met autisme bijvoorbeeld, neemt de wereld op een andere manier waar dan wij doen.

8) Zijn psychische stoornissen erfelijk bepaald?
Sommige zaken liggen erfelijk vast. Dat wil niet altijd zeggen dat je het ook zeker krijgt, maar je hebt wel een vorm van kwetsbaarheid.

9) Zijn er factoren die de kans op een psychische stoornis vergroten?
Ja, je gedrag heeft natuurlijk wel een invloed op je stabiliteit. Zo hebben mensen met een ontregeld leven, die niet op regelmatige tijdstippen eten en slapen, of rokers en druggebruikers een grotere kans op een stoornis. Bijna alle jongeren die psychotisch zijn (een voorloper van schizofrenie), nemen cannabis. Maar wil dit daarom zeggen dat je van cannabis psychotisch wordt? Nee.
Een jongere met weinig vrienden die cannabis gebruikt zal sneller een stoornis ontwikkelen dan een jongere met veel vrienden, omdat die jongere kwetsbaarder is.

10) Ten slotte zeggen ze wel eens ‘zot zijn doet geen zeer’, maar klopt dit wel?
Een stoornis veroorzaakt altijd leed, dus de uitdrukking is niet zo juist. Iemand met een stoornis kan zich soms gek of clownesk gedragen, maar vaak is dat om de pijn te verbergen.

Meer vragen over geestelijke gezondheidszorg? www.julierenson.be