Assistente jeugdpsychiatrie Sara Willems (24) verklaart het mysterie ‘wenen
"Valse tranen bestaan niet"’“Valse tranen bestaan niet”

In een poging om meer te weten te komen over het hoe en waarom van huilen, kloppen we aan bij Sara Willems. Zij is assistente kinder- en jeugdpsychiatrie in het UZ Brussel in Jette en kan derhalve vanuit wetenschappelijke hoek meer vertellen over het komen en gaan van tranen.
Tekst: Joris Van den Broeck

Heeft de wetenschap eigenlijk een verklaring voor het opborrelen van tranen?

Eigenlijk niet. Veel mensen vinden huilen nogal banaal. Of het daardoor is dat er weinig wetenschappelijk onderzoek naar verricht is, weet ik niet. Maar het is in ieder geval zo dat er weinig publicaties over beschikbaar zijn.

Een eensluidende verklaring is voorlopig nog niet voorhanden, maar er is wel een soort gangbare definitie: wenen wordt gezien als het produceren van tranen zonder dat de ogen geïrriteerd worden, als gevolg van gevoelens en met een veranderende gezichtsuitdrukking.

Een hele boterham. En verklaart dat ook waarom we huilen?

Ja, al is het waarom nog niet helemaal uitgeklaard. Baby’s huilen om iets duidelijk te maken. Als ze bijvoorbeeld honger hebben, kunnen ze dat niet vertellen, dus in die levensfase dient huilen voornamelijk als communicatievorm. Bij Alzheimerpatiënten is de situatie dan weer anders. Ook zij blijken veel meer te huilen dan de doorsnee mens, maar met een andere oorzaak dan baby’s. Daardoor vermoeden we dat huilen als het ware voorgeprogrammeerd is in de hersenen.

Is er ook een reden waarom vrouwen meer zouden huilen dan mannen?

Uit onderzoek blijkt dat vrouwen 25 tot 50 keer per jaar huilen, en mannen maar vijf tot twintig keer. Dat verschil is deels cultureel bepaald: mannen worden van oudsher geacht de stoere rots in de branding te zijn. En het is maatschappelijk nu eenmaal zo dat van vrouwen wel, en van mannen niet echt, aanvaard wordt dat ze in het openbaar een traan weg plengen. Bovendien zou er een verband zijn met prolactine, het hormoon dat bij vrouwen zorgt voor melkafscheiding bij de borstvoeding.

“Na een huilbui ben je veel meer ontspannen”

Huilen is behoorlijk natuurlijk, zoveel is onderhand duidelijk. Maar is het ook gezond?

Huilen is zeker niet ongezond, maar dat wil nog niet zeggen dat het daarom geweldig is voor je gezondheid. Vroeger werd bijvoorbeeld gedacht dat wie niet geregeld een traan liet, astma zou krijgen. Ondertussen weten we dat dat slechts een legende is. Wat wel waar blijkt te zijn, is dat huilen inwerkt op het parasympathisch systeem. In mensentaal wil dat zeggen dat als je emotioneel heel gespannen staat, je na een huilbui een meer ontspannen gevoel kan hebben. Ook de hartslag zou achteraf een stuk rustiger zijn dan voor of tijdens de huilbui.

Nu je mythes toch aanhaalt: hoe zit het eigenlijk met de beruchte krokodillentranen? Kan iemand echt doen alsof hij verdrietig is?

Ik ben geneigd om te zeggen dat valse tranen niet bestaan. Je moet al een heel goede acteur zijn om op commando tranen te laten vloeien. En zelfs de acteurs die dat kunnen, denken op zo’n moment ook aan een heel droeve gebeurtenis uit hun leven. Echt op bevel zijn hun tranen daardoor niet, want ze zijn evengoed het gevolg van een emotionele reactie.

Nog een laatste mysterie de wereld uit helpen: is er een verschil tussen tranen van verdriet en tranen van geluk?

Eigenlijk niet. In beide gevallen gaat het om een vorm van communicatie. Of je nu verdrietig bent of te maken hebt met een overweldigend geluksgevoel, telkens is er sprake van een soort machteloosheid, een overrompeling waarbij je even op automatische piloot lijkt te gaan en de normale communicatiemiddelen het tijdelijk laten afweten.