Staying alive, staying alive. Ah ha ha ha. Staying alive… Sommige liedjes blijven uren-, soms wel dagenlang in je hoofd hangen. Eerst vind je dat niet erg, maar na een tijdje wordt het redelijk irritant. Wij zochten uit waar die “oorwormen” vandaan komen en hoe je er weer vanaf kunt geraken.
Tekst: Katleen Tops / Foto's: Leigh Van den Acker en sxc
Er is geen duidelijke reden waarom muziek blijft hangen, maar er zijn wel verschillende meningen over de oorzaak. Professor J. Kellaris van de Universiteit van Cincinnati bestudeert het fenomeen al jaren en heeft daarom ook de bijnaam Dr. Earworm gekregen. Volgens professor Kellaris zou 98% van de mensen soms last hebben van oorwormen, zowel mannen als vrouwen. Dit zegt hij in een artikel uit 2001*. Hij voegt er wel aan toe dat vrouwen meer ontvankelijk zijn voor oorwormen en er langer last van kunnen hebben dan mannen en muzikanten meer dan niet-muzikanten. Professor Kellaris zegt dat oorwormen “cognitieve jeuk” zijn. Hoe meer je eraan krabt (het liedje dus laat afspelen in je hoofd), hoe erger de “jeuk” wordt.
Micheline Lesaffre is postdoctoraal onderzoeker aan het IPEM, het onderzoekscentrum van de afdeling Musicologie van de UGent. Zij vertelt waarom sommige liedjes beter blijven hangen dan andere, ook als we niet van de muziek houden. “Dat ligt voornamelijk aan het ritme en de eenvoud van de melodie of de tekst. Soms is het dan weer het ongewone aan een liedje dat aanspreekt en blijft hangen. Het is dan ook zo dat niet iedereen hetzelfde reageert op oorwormen. Dat hangt van de situatie en de persoonlijke kenmerken van iemand af.” Wie moe is of veel stress heeft, kan dus sneller een oorworm krijgen.
Allemaal goed en wel, maar als je dan toch met een oorworm zit, wil je waarschijnlijk liever weten hoe je hem weer kan kwijtspelen. Jammer genoeg is er nog geen insectenspray die helpt tegen oorwormen. “Sommige mensen beweren dat het helpt als je het liedje dat in je hoofd zit volledig uitzingt,” zegt Micheline Lesaffre. “Anderen zeggen dan weer dat luisteren naar ingewikkelde muziek de oorworm kan verdrijven.” Naar het schijnt helpt het ook om op het topje van de Eiffeltoren te gaan staan. Niemand zou daar ooit last hebben gehad van een oorworm. Helaas is dat niet altijd de gemakkelijkste oplossing. Ook moeilijke rekensommen zouden kunnen helpen.
Uit een studie uit 2010 van TI Williams en CP Beaman blijkt dat popmuziek het beste blijft hangen, gevolgd door tunes van shows en spelletjes. Een derde van de ondervraagden zei dat ze meestal slechts geteisterd worden door het refrein van een liedje. De meeste deelnemers zeiden dat ze een oorworm probeerden te verdrijven door te werken of naar andere muziek te luisteren. Helaas maakt dat de oorworm vaak alleen maar erger.
* “Identifying properties of tunes that get stuck in your head: toward a theory of cognitive itch.” Proceedings of the Society for Consumer Psychology Winter 2001 Conference Scottsdale, Arizona: American Psychological Society, 2001, pg. 66-67.